Fazla Mesai

FAZLA ( MESAİ ) ÇALIŞMA ÜCRETİ 

Madde 41 - Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâllerde haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.

(1)(2) Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir

İşçinin iş sözleşmesinde düzenlenen haftalık çalışma saatini aşan çalışmaları için hak ettiği ücrete fazla mesai ücreti denmektedir. Öncelikle belirtilmelidir ki fazla çalışma yapılması için işçinin onayı alınması gerekmektedir. İşçinin iş yerinde haftalık çalışma süresi 4857 sayılı İş Kanununda en fazla 45 saat olarak belirlenmiştir. Haftalık çalışma süresi olan bu 45 saati aşan tüm çalışmalara fazla çalışma denmektedir. Fazla mesai 4857 Sayılı İş Kanunda iki şekilde düzenlenmiştir. Bunlar ;

            1-) Fazla sürelerle çalışma

İş kanununda düzenlenen 45 saatlik çalışma azami süre olup iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi daha az belirlenebilir. Haftalık çalışma saati 45 saatten az düzenlenmiş ise burada fazla sürelerle çalışma söz konusu olur. Örneğin ; Haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir iş yerinde haftalık 45 saat çalışma yapılmış olması halinde sözleşmede düzenlenen 40 saati 45 saate kadar aşan kısım fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılmaktadır.

            2-) Fazla çalışma

İş Kanununda düzenlenen 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak adlandırılmaktadır. Örneğin ; haftalık çalışma süresi 40 saat olan bir iş yerinde, haftalık 52 saat çalışma yapılmış olması halinde 40 saati 45 saate kadar aşan 5 saatlik çalışma fazla süreli çalışma olarak hesaplanırken, 45 saati aşan 7 saatlik çalışma ise fazla çalışma olarak adlandırılmaktadır.

Fazla mesai alacağında zamanaşımı ücrete bağlı diğer işçilik alacaklarında olduğu gibi 5 yıldır. Zamanaşımı süresi ücretin hak edildiği yani çalışmanın yapıldığı anda başlamaktadır.

            Örneğin ; 01.01.2014- 01.01.2018 tarihleri arasında çalışan işçinin fazla mesai ücretleri hiç ödenmediği gerekçesiyle 01.01.2022 tarihinde dava açılır ise ancak 01.01.2017-01.01.2018 arasındaki alacağını talep edebilir. Önceki dönem çalışmalarının üzerinden 5 yıldan fazla zaman geçtiği için alacakları zamanaşımına uğrayacaktır. 

İş sözleşmesinde düzenlenen çalışma saatini aşan bütün çalışmaların karşılığı olan ücret fazla mesai ücretidir. Fazla mesai hesaplaması işçinin aylık brüt ücreti üzerinden hesaplanmaktadır.

1-) Fazla mesai ücreti hesaplaması için öncelikle işçinin saatlik ücretinin tespiti gerekmektedir. Saatlik ücretin hesaplanması ; Aylık Brüt Ücret Tutarı / Gün Sayısı / Günlük Olağan Çalışma Süresi şeklinde hesaplanmaktadır.

            Örneğin ; Haftalık çalışma süresi 40 saat ve haftanın 5 günü çalışma yapılan firmada günlük 8 saat çalışma yapılmış olacaktır. Bu firmada aylık 4.000 TL brüt ücret ile çalışan işçinin saatlik ücretinin hesaplaması ; 4.000/30= 133,33 ( Günlük Ücreti ) 133,33/8= 16,66 TL olacaktır.

            2-) Fazla çalışma olarak yapılan 45 saati aşan tüm çalışmalar için işçi normal saatlik ücretinin %50 zamlı halini hak edecektir. Daha önce de açıklandığı üzere haftalık çalışma süresi 45 saatten az olan yerlerdeki 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olup bu çalışmalar için işçi normal saatlik ücretinin %25 zamlı halini hak edecektir.

            Örneğin ; Diğer örnek üzerinden gidersek mevcut iş yerinde haftalık 51 saatlik çalışma yapılmış olması varsayımında ; haftalık çalışma sözleşmeden 40 saat olarak belirlendiği için;

-40 saat ile 45 saat arasındaki 5 saatlik fazlalık fazla sürelerle çalışma olduğu için %25 zamlı olacaktır. Saatlik 16 TL alındığına göre %25 zamlı hali saatlik 20 TL olacaktır. 5 saat yapılan fazla sürelerle çalışma için işçi 20x5= 100 TL kazanacaktır.

-Haftalık 51 saat çalışma yapılmış olduğuna göre haftalık azami çalışma süresi olan 45 saati aşan 6 saatlik fark fazla çalışma olduğu için %50 zamlı olacaktır. Saatlik 16 TL alındığına göre %50 zamlı hali 24 TL olacaktır. 6 saat yapılan fazla çalışma için işçi 24x6= 144 TL kazanacaktır.

            Bu durumda işçinin o haftalık fazla mesai alacağı 144+100 = 244 TL olacaktır. 
Yargıtay detayları ile ilgili detaylar buraya
İlke Kararları ile ilgili detaylar buraya
Kimler Hak Kazanır ile ilgili detaylar buraya
Kimler Hak Kazanamaz ile ilgili detaylar buraya